Cholera outbreak sa South Sudan
Ang nasa gitna ng krisis na ito’y ang marupok na sistema para sa pampublikong pangangalagang pangkalusugan ng South Sudan, na halos ganap na umaasa lamang sa suportang nanggagaling sa labas ng bansa. Nitong mga nakaraang taon, wala pang 2% ng pambansang budget ang inilalaan ng pamahalaan para sa kalusugan, kung kaya’t hindi kinakaya ng sistemang tugunan ang mga pangkaraniwang pangangailangan ng sarili nitong populasyon, at lalong hindi nito kaya ang isang matatag na pagtugon sa emergency. Higit pa rito, ang mga kasalukuyang programa ay nanganganib dahil sa mga hamong matagal nang umiiral, kabilang rito ang kakulangan ng pagpopondo mula sa loob at labas ng bansa, at ang mga kritikal na pagkakamali sa implementasyon. Dahil sa pagtanggal ng suporta ng mga pangunahing donor— kabilang ang USAID—napilitang magsara ang ilang pasilidad pangkalusugan, at nawalan ang mga tao ng mga mahahalagang mapagkukunan ng suporta.
Cholera epidemic sa DRC
Nagbigay ng babala ang Doctors Without Borders / Médecins Sans Frontières (MSF) tungkol sa lumalalang epidemya ng cholera sa Democratic Republic of Congo (DRC). Nitong nakaraang siyam na buwan, mahigit 58,000 na ang naitalang mga pinaghihinalaang kaso, ayon sa datos mula sa Ministry of Health. Sa 26 na lalawigan ng bansa, 20 na ang apektado. Mula Enero hanggang kalagitnaan ng Oktubre, mahigit sa 1,700 na ang mga naitalang namatay dahil dito, at ang fatality rate ay lampas sa 3%. Patuloy ang paglala ng sitwasyon. Lumalaganap ang sakit sa mga bagong lugar, pati sa mga lalawigang dati’y hindi naman kinakikitaan ng mga kaso ng cholera. Ang mga pagbaha, hidwaan, pagkawala ng mga tirahan, at pati na rin ang kakulangan ng sanitasyon at mga sistema para sa supply ng tubig ay mga sanhi rin ng paglawak ng naaabot ng mga epidemyang tulad ng cholera. Ngayong parating na ang tag-ulan, malamang ay mas lalala pa ang sitwasyon, madaragdagan ang panganib ng pagkahawa sa sakit at ng kontaminasyon.
Ang epidemyang ito ay kabilang sa mga pinakamalalang nasaksihan dito nitong nakaraang sampung taon, at nagpapakita kung gaano na kalaki ang krisis sa kalusugan na sumasalanta sa bansa. Sa harap ng mabilis na pagkalat ng sakit, ang agaran at pinatatag na pagpapakilos ng mga pambansang awtoridad, mga ahensyang humanitarian, at mga pandaigdig na katuwang ay mahalaga upang mapigilan ang pagkalat ng sakit.
Paano tumutugon ang Doctors Without Borders sa cholera
Nitong nakaraang taon, ang Doctors Without Borders ay kumilos sa magkakaibang konteksto upang makatugon sa mga outbreak ng cholera sa Sudan, DRC, Yemen, Mayotte, Zambia, Nigeria, at sa South Sudan. Sa mga pagtugong ito, mahigit 16,000 na konsultasyon at 9,000 na pagkaospital ang isinagawa sa mga istrukturang nakatuon sa paggamot.
Batay sa ulat ng WHO noong 2024, at sa talaan ng operasyon ng Doctors Without Borders noong taon ding iyon, 60 na bansa ang nag-ulat ng mga kaso ng cholera, kumpara sa 45 lang noong 2023. Sa buong mundo, may kabuuang bilang na 560,823 na kaso ng cholera at 6,028 na mga kamatayang sanhi nito ang naitala, kumakatawan sa 5% na pagtaas sa bilang ng mga kaso at 50% na pagtaas ng bilang ng mga namatay kumpara sa mga nasawi noong nagdaang taon. Ang karamihan sa mga kaso (98%) ay iniulat sa Africa, sa Middle East, at sa Asia. 46% ng mga kasong pandaigdig (258,442) at 83% ng mga kamatayan (4,976) ay iniulat sa Africa.
Mula noong nag-umpisa ang 2025, 458,000 na mga kaso na ang naiulat, kasama rito ang 169,000 sa rehiyon ng Africa. Ang bilang ng mga kamatayang naitala sa buong mundo ay 5,234, at 3,629 ng mga iyon ay sa Africa. Sa kasalukuyan, 32 na bansa na ang nag-ulat ng mga kaso, indikasyon ng paglala ng krIsis ng cholera sa dati nang marurupok na konteksto, na kadalasa’y kakikitaan ng mga hidwaan, pagkawala ng mga tirahan, hindi maayos na mga kondisyon ng tubig, sanitasyon, at kalinisan, at ng mga epekto ng pagbabago sa klima.
Pinakahuling ulat
Nais mo bang makatulong sa aming pagtugon?
Makatutulong ka sa aming mga ginagawa sa iba’t ibang bahagi ng mundo sa pamamagitan ng pagbibigay ng donasyon.
Sa pandaigdig na antas, patuloy na nakikipag-ugnayan ang Doctors Without Borders sa ICG upang pabutihin ang maagang access sa mga oral cholera vaccine (OCV) at suportahan ang mga pagsisikap upang dagdagan ang produksyon nito. Nitong nakaraang limang taon, higit na mas mataas ang pangangailangan sa mundo kaysa supply, kung kaya’t isang dose lang ang naibibigay sa halip na dalawa, na siyang inirerekomenda. Nitong 2025, umabot ang pangangailangan sa pinakamataas na tala sa kasaysayan: 46 na milyong dosis. Sa konteksto ng palagiang kakulangan, ang paghahanda ay nagiging mas mahalaga. Ang mas mabilis na pagbabakuna ay makatutulong sa mas epektibong pagpigil ng paglaganap ng sakit at upang magamit nang mas mabuti ang mga maipapamahaging dosis.
- Ano ang cholera?
Ang cholera ay isang sakit, sanhi ng Vibrio cholera bacteria. Ito ay nagdudulot ng impeksiyon sa bituka pagkatapos makainom o makakain ang isang tao ng kontaminadong bagay.
Kasama sa mga karaniwang pinagmumulan ng cholera ay:
- Tubig mula sa munisipyo
- Yelo gawa sa tubig mula sa munisipyo
- Pagkain at inuman na binebenta sa bangketa
- Isda o iba pang pagkaing-dagat na nahuli sa tubig sa imburnal
Kapag ang isang tao ay kumonsumo ng kontaminadong pagkain o inumin, ang bacteria roon ay maglalabas ng toxin o lason sa kanyang mga bituka, na magiging sanhi ng malubhang diarrhea, o pagtatae.
Ang mga outbreak ay mabilis na kumakalat sa mga siksikang komunidad kung saan salat sa mapagkukunan ng malinis na tubig, walang sapat na pagkokolekta ng basura, at kulang rin ng mga maayos na palikuran. Dahil sa population displacement, pagkawasak ng mga imprastruktura, at kakulangan ng serbisyong pampubliko, ang cholera ay isa rin sa mga nakaambang panganib pagkatapos ng isang natural na kalamidad o habang nasa gitna ng armadong labanan. Lalong malaking problema kapag tag-ulan dahil pumapasok ang baha sa mga bahay at palikuran, at naiipon ang kontaminadong tubig.
Naging sakit na pandaigdigan ang cholera noong ika-19 na siglo, nang ito ay lumaganap mula sa orihinal nitong pinagmulan, ang Ganges Delta sa India. Ang anim na pandemyang kasunod nito ay naging sanhi ng pagkamatay ng milyon-milyong tao mula sa lahat ng kontinente. Noong 1961, nagsimula ang ika-pitong pandemya sa South Asia, kumalat sa Africa noong 1971, at nakarating sa Amerika noong 1991. Ang cholera ay endemiko na ngayon sa maraming mga bansa.
- Ano ang mga sintomas ng cholera?
Ang mga sintomas ng cholera ay maaaring lumitaw na pagkatapos pa lang ng ilang oras mula pagkahawa, o maaari ring tumagal pa ng limang araw bago makita ang mga senyales ng impeksyon. Kadalasan, ang impeksyon ay banayad at walang lalabas na sintomas. Ngunit kung minsan, ito’y malala at maaaring maging sanhi ng kamatayan.
Ang taong may cholera ay biglang makararanas ng matubig na pagdumi o diarrhea, at kadalasan, ito’y may kasabay na pagsusuka.
Dahil dito, ang pasyente ay mabilis na mauubusan ng tubig sa katawan, na mararamdaman bilang matinding uhaw at panunuyo ng dila. Ang iba pang mga sintomas ng cholera ay ang mabilis na pagpintig ng puso, pagbagsak ng blood pressure, pagkakaroon ng muscle cramps at pagkawala ng skin elasticity.
Ang mga batang pasyente ay maaari ring magkaroon ng lagnat, pananamlay, at seizures dahil sa pagkawala ng tubig sa katawan. Karaniwang bubunuin ng pasyente ang sakit na ito sa loob ng dalawa hanggang pitong araw.
Ang mabilis na pagkawala ng likido mula sa bituka, kung di mabibigyang-lunas, ay maaaring mauwi sa kamatayan—minsa’y sa loob lamang ng ilang oras—sa mahigit 50 porsiyento ng mga nahawa.
Ngunit, kung mabibigyan ng angkop na modernong lunas, hindi kailangang mauwi ito sa kamatayan, at hindi pa aabot sa isang porsyento ang mangangailangan ng therapy.
- Paano ginagamot ang cholera?
Sa karamihan ng mga kaso, simple lang ang paggamot sa cholera. Karamihan sa mga mild to moderate na kaso ay gumagaling sa pamamagitan lamang ng mga likido at oral rehydration salts na madaling naibibigay sa kanila. Ang mga taong may matinding dehydration ay maaaring mangailangan ng intravenous fluids at ipasok sa ospital.
Ang pagbibigay ng mga antibiotic tulad ng tetracycline sa unang araw ng paggamot ay karaniwang sapat na upang pigilan ang diarrhea at bumaba ang dami ng likidong kailangang palitan sa kanilang katawan. Mahalaga ring makakain muli ang pasyente sa lalong madaling panahon upang maiwasan ang pagkakaroon ng malnutrisyon, o ang paglala nito.
Kapag hindi ginamot ang mga may cholera, ang mga namamatay dahil sa sakit na ito ay maaaring umabot ng 50 porsyento, samantalang kung mabibigyan sila ng karampatang lunas, ito’y ni hindi aabot sa 2 porsyento.
- Pagpigil
Ang pagkakaroon ng mapagkukunan ng malinis at ligtas na tubig ang susi sa pagpigil sa cholera.
Isang epektibong panukala ay ang chlorination ng public water supplies. Sa ilang mga kaso, epektibo rin ang pamamamahagi ng mga chlorine tablet sa mga sambahayan nang may kalakip na tagubilin kung paano ito gagamitin. Kung hindi posible ang chemical disinfection, kailangan lang na pakuluin ang tubig bago ito inumin. Iyon nga lang, hindi ito madaling gawin, lalo na sa mahihirap na bansa.
Ang tamang pagtapon ng dumi ng tao ay mahalaga rin upang mahadlangan ang pagkalat ng cholera. Ang pagkakaroon ng kubeta o latrine ay makapagpapababa ng posibilidad ng impeksyon sa mga lugar na walang modernong sewerage system.
Ang pagtiyak na ligtas ang kinokonsumong pagkain ay isa ring mahalagang panukala sa pagpigil ng cholera.
Sa epidemya ng cholera, mahalaga na ang lahat na pagkain—kahit ang mga tira-tira—ay lutuin nang mabuti (core temperature: 70 °C [158 °F]) at kainin bago ito lumamig. Mahalaga rin na ang mga imbak na pagkain ay may takip upang maiwasan ang kontaminasyon. Kailangan ding maghugas ng kamay pagkatapos dumumi at bago maghanda ng pagkain. Ang mga pagkaing nilalako sa kalsada ay maaaring kontaminado at kailangang iwasan ng mga manlalakbay sa mga lugar kung saan may cholera.
May mga bakuna na laban sa cholera. Nagbibigay ito ng proteksyon sa loob ng anim na buwan hanggang tatlong taon, depende sa klase ng bakuna at sa bilang ng doses na ibibigay.
Bagama’t ang mga oral vaccine ay napatunayang epektibo sa pagpigil sa cholera kapag may outbreak, ang kasalukuyang estratehiya ng pagbibigay ng dalawang doses ay malaking hamon sa mga lugar kung saan may emergency situation. Ngunit, napatunayan naman ng Doctors Without Borders mula sa kanilang karanasan at mula sa siyentipikong kaalaman na ang one-dose oral cholera vaccine strategy ay ligtas, madaling isakatuparan, at epektibo rin sa pagpigil ng pagkalat ng sakit sa panahon ng epidemya.
- Bakit maraming mga cholera outbreak sa kasalukuyan?
Noong 2022, hindi bababa sa 30 na bansa ang nakaranas ng cholera outbreak o ng mga sakit na tulad ng cholera. Ngunit hindi ito isang malaking outbreak lamang. Sa karamihan ng mga bansang ito, ang kasalukuyang bugso ng cholera ay sanhi ng mga partikular na kondisyon sa mga apektadong lugar. Ang mga kadahilanan ng panganib para sa mga cholera outbreak ay laging kaugnay ng pagkakaroon ng malinis na tubig na maiinom at tamang wastewater disposal.
Mga di matapos-tapos na krisis sa pulitika o militar: Ang ganitong uri ng krisis ay maaaring magdulot ng kakulangan sa pagpapanatili ng malinis na tubig na maiinom at/o sewage infrastructure. Ganito ang nangyayari ngayon sa mga bansang tulad ng Haiti, Somalia at Syria.
Natural na sakuna: Ang matinding init at tagtuyot ay maaaring mauwi sa kakulangan ng tubig na ligtas inumin, kaya’t napipilitan ang mga taong gumamit ng mga hindi ligtas na mapagkukunan ng tubig. Ang mga baha naman ay maaaring magdala ng bacteria sa dating ligtas na mapagkukunan ng tubig. Noong 2022, ang mga bansang tulad ng Somalia, Kenya at Ethiopia ay nagdusa dahil sa matinding tagtuyot. Samantala, ang ibang mga lugar naman, tulad ng South Sudan at Nigeria, ay sinalanta ng pagbaha.
Mga taong palipat-lipat ng tirahan: Kadalasan, ang mga refugee ay napipilitang mamalagi sa mga lugar na walang sapat na malinis na tubig. Ang mga awtoridad ay hindi naglalaan ng panggastos para sa tamang water at waste infrastructure sa mga refugee camp. Nitong nakaraang taon, nagkaroon ng cholera outbreak sa mga refugee camp sa Lebanon, Somalia, at Nigeria.
Noong 2024, hindi bababa sa 60 na bansa ang nakaranas ng outbreak ng cholera o ng mga sakit na katulad nito. Ngunit ang mga ito ay hindi bahagi ng iisang malaking outbreak. Sa karamihan ng mga bansa, ang pagbugso ng cholera ay dahil sa mga kondisyong lokal, partikular sa kanilang mga lugar. Hindi lingid sa kaalaman ng marami ang mga salik na nagdadala ng panganib ng outbreak ng cholera. Lagi itong iniuugnay sa kakulangan ng mapagkukunan ng malinis na inuming tubig at kawalan ng tamang pamamaraan ng pagtapon ng maruming tubig.
- Ano ang mga hamon sa kasalukuyan?
Madali lang gamutin ang cholera: sapat na ang oral rehydration para sa karamihan, at intravenous rehydration para sa mga malalang kaso. Kung maagapan, mahigit sa 99 porsyento ng mga pasyenteng may cholera ang maaaring mabuhay. Ang pagbibigay ng malinis na inuming tubig at ang tamang pagproseso ng wastewater ang magpoprotekta sa mga tao upan hindi sila magkaroon ng impeksiyon. Mayroon ding bakuna laban sa cholera.
Ngunit ang paggamot at pagpigil sa cholera ay may mga kaakibat na hamong logistical. Upang makapagpatayo ng mga cholera treatment centre, kailangan ng maraming supply, at gayon din ang mga proyektong kaugnay ng water at sanitation. Sa mga lugar na hindi ligtas o mahirap puntahan, iyon ay napakalaking hadlang. Isang malaking hamon ang mataas na bilang ng mga outbreak ngayong taon. Kulang na ang mga bakuna laban sa cholera at pati na rin ang ibang kinakailangang materyales tulad ng fluid para sa intravenous rehydration.
Dagdag pa rito, minsa’y iniiwasan ng mga gobyernong magdeklara ng cholera outbreak dahil sa kanilang mga politikal na interes. Dahil dito’y nagiging mahirap ang pagbibigay-alam sa mga tao kung paano nila poprotektahan ang kanilang mga sarili, at nagiging imposible ang magsagawa ng pagbabakuna laban sa cholera.
Dagdag kaalaman tungkol sa cholera
Nais mo bang suportahan ang aming ginagawa?
Tulungan kami sa pagbibigay ng makasagip-buhay na pangangalagang medikal sa pamamagitan ng pagbibigay ng donasyon.