Pilipinas: Pagkatapos ng paglindol sa Cebu, nakikipagtulungan ang Doctors Without Borders sa mga rural na komunidad upang maghatid ng tulong

Umaapaw ang mga pasyente sa mga ospital ng probinsya at ng distrito. Ang mga malubhang kaso ay inilipat sa mga pasilidad sa mga hindi apektadong lugar. Samantala, ang mga ospital ay pinabuti sa pamamagitan ng pagdadagdag ng mga medical professional, at ng mga medical at non-medical supply. Pagkatapos magawan ng inspeksyon ang mga gusali, nanatili pa rin ang maraming mga pasyente sa labas ng mga ito sa pangambang patuloy silang manganganib sanhi ng mga aftershock. Ilang araw pagkatapos ng inspeksyon ng ospital ng probinsiya para sa integridad ng istruktura nito’y nagsimula na itong gumana uli. Malaki ang mga pangangailangan para sa pagkain, ligtas na inuming tubig, kalusugang pangkaisipan, mga relief item at pati na rin mga shelter item. Bagama’t maraming lokal at pandaigdigang organisasyon, mga pampubliko man o pribado, ang mabilis na nagsidatingan upang magbigay ng suporta, napakarami ng mga pangangailangan at hindi mabilis na naihatid ang aid sa lahat ng mga naapektuhang lugar.

Nag-ulat ang Bogo City ng hindi bababa sa 32 ang mga nasawi, at dose-dosena ang nasaktan. Maraming mga bahay, pampublikong gusali at mga kalsada ang nagtamo ng pinsala. Ang pinsala sa imprastruktura ay tinatayang nagkakahalaga ng mahigit sa Php 6.7 million. 

Nakita ng Doctors Without Borders assessment team na malaki ang naging kapinsalaan sa lokal na  imprastruktura, kung kaya’t nawalan ang mga tao ng supply ng ligtas na inuming tubig at ng kuryente. Ang mga pasilidad para sa water treatment at ang mga linya ng tubo ay napinsala, at di maaayos ang mga ito sa loob lamang ng ilang araw. Habang ilang mga relief operation ang inilunsad sa lungsod, kakailanganin ng panahon at pagsisikap ang pagpapaayos ng mga imprastruktura para sa tubig sa mga liblib na barangay. 

Pakikipagtulungan sa mga liblib na komunidad 

Sa pakikipag-ugnayan ng MSF sa mga opisyal ng lokal na pamahalaan, natukoy ang 13 na barangay sa 4 na munisipalidad na maaaring suportahan sa pamamagitan ng mga donasyon na tubig, mga hygiene kit at mga jerrycan.

Karamihan sa mga barangay na ito ay nasa mga bahagi ng probinsya ng Cebu na mahirap puntahan, kaya’t ang paghahatid ng tulong ay naging mapanghamon. Bagama’t natanggal na ang mga gumuhong lupa, ang mga kalsada papunta sa karamihan sa mga barangay ay makitid o tatagos sa mga matatarik na dalisdis at mga sakahan. Ang patuloy na pagyanig ng mga aftershock, mga kalsadang naharangan ng malalaking bato, at mga sinkhole ay mga seryosong alalahanin din para sa kaligtasan ng team.

Sa lahat ng mga komunidad na ito, ang mga lokal na opisyal at mga boluntaryo ay nakipag-ugnayan sa Doctors Without Borders upang matiyak na makararating ang aid sa mga nangangailangan. 

Sa munisipalidad ng San Remigio, sinuportahan ng mga lokal na opisyal ang Doctors Without Borders sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga komunidad na pinakanangangailangan ng aid, at pagtiyak na may magagamit na mga trak at may mga tutulong na boluntaryo upang magkarga at maghatid ng tubig, mga jerrycan at mga hygiene kit.

Sa barangay ng Sab-A, San Remigio, ang mga opisyal ng komunidad, ang mga barangay health worker at mga boluntaryo ang nagbuo ng mga hygiene kit at tiniyak na makararating ang mga  donasyon sa 530 na kabahayan ng komunidad. Ayon kay Barangay Captain Giovanni Singuran, “Ang Doctors Without Borders ang kauna-unahang organisasyong sinigurado na makakuha ng aid ang bawat kabahayan sa aming barangay.” 

Sa munisipio ng Borbon, ang mga opisyal ng komunidad at mga boluntaryo ay nakipagtulungan sa Doctors Without Borders sa pagkarga ng  mga aid sa mga trak na pupunta sa iba’t ibang komunidad, nakipag-ugnayan sa mga opisyal ng mga barangay, at tumulong sa pagplano ng ruta para sa ligtas na pagdaan ng mga mabibigat na trak. 

Ang Bongoyan, isang komunidad sa Borbon na mayroong humigit-kumulang 461 na kabahayan, ay nasa isang bulubundukin at masukal na lugar, kung saan napakakitid ng mga daan kaya’t hindi makapasok ang isang malaking trak na gamit ng Doctors Without Borders. Nagdala ang komunidad ng mga maliliit na trak sa isang napagkasunduang lugar. Doon ay inilipat nila ang mga laman ng malaking trak sa mga maliliit na sasakyan. Nakapila ang mga tao at pinasa-pasa ang mga jerrycan at mga hygiene kit hanggang makarating ang mga ito sa mga naghihintay na sasakyan. Sa Daanbantayan, ang barangay ng Malbago ay walang lugar na sapat ang laki para sa pagtanggap ng apat na container truck ng aid. Ang mga lokal na opisyal ay nakipagtulungan sa di-kalayuang munisipyo ng Medellin upang makahanap ng lugar kung saan maaaring dalhin ang mga container truck, at ang mga boluntaryo mula sa Malbago ay tumulong sa paglilipat ng mga donasyon sa kanilang maliliit na trak na naghatid ng mga jerrycan at mga hygiene kit sa kanilang komunidad. 

“Ang pagtugon ng komunidad ay napakapositibo,” sabi ni Jessa Pontevedra, ang Doctors Without Borders medical operations support. “Ang pagboboluntaryo nila ay kahanga-hanga, at sa lahat ng mga komunidad, walang naging hadlang sa aming pagsuporta. Ganito dapat ang lahat ng emergency response, may pagtanggap, suporta at partisipasyon ng lokal na komunidad at lokal  na pamahalaan.”

Trauma, kalusugang pangkaisipan at iba pang mga pangangailangan ay nananatili

Bagama’t karamihan sa mga namatay sa paglindol noong Setyembre 30 ay nasa Bogo City, ang mga komunidad na sinusuportahan ng MSF ay naapektuhan din. Nangyari ang paglindol noong bandang 10:00 ng gabi, kung kailan marami na ang natutulog  kaya’t hindi sila mabilis na nakalikas.

Si Chelito Maitem ay isang boluntaryo sa barangay ng Bili sa Borbon. Ibinahagi niya ang kuwento ng kanyang mga kamag-anak, sina Dioclesiano at Rhodora Urot, na nasa kanilang bahay na may dalawang palapag noong nangyari ang lindol. Si Rhodora, 67 na taong gulang, ay natutulog sa ibaba noong mga oras na iyon. Dahil sa paglindol, gumuho ang bahay. Hindi na siya nasagip ng mga rescuer sapagkat hindi siya mahila palabas, at namatay na siya bago pa man nila matanggal ang mga gumuhong bahagi na nakadagan sa kanya. Ang kanyang asawa na si Dioclesiano ay nagtamo lamang ng bahagyang pinsala at nakaligtas.

Ang barangay captain na si Giovanni Singuran ay nagkuwento rin ng isang katulad na pangyayari sa barangay Sab-A, San Remigio: isang nakatatandang mag-asawa ang natutulog sa kanilang bahay, at hindi sila nakaalis sa kanilang tirahan bago ito gumuho. 

Bagama’t kakaunti ang namatay sa mga partikular na mga komunidad na ito, nananatili pa rin ang kanilang takot at trauma. Marami sa mga pamilya ang pinipiling mamalagi na lamang sa mga tolda at sa mga pansamantalang masisilungan dahil sa trauma at takot na dulot ng mga aftershock. Nagkaroon na ng libo-libong aftershock sa loob ng isang linggo o higit pa pagkatapos ng lindol. 

Noong 1:06 ng umaga noong Oktubre 12, nagkaroon ng magnitude 5.8 na lindol sa Bogo City, na ayon sa Philippine Institute of Volcanology at Seismology (PHIVOLCS) ay isang aftershock ng lindol noong Setyembre 30. Muling tumakas ang mga pamilya mula sa kanilang mga tahanan, mula sa pinangangambahang kamatayan at pagkawasak. “Ang mga anak ko’y nagsiiyakan at nanginginig na naman,” sabi ng isang babae sa Daanbantayan. “Ang aming bahay ay gawa lamang sa magagaang materyales kaya’t  madali itong masira.” 

Ang mga lokal na pamahalaan ng Northern Cebu ay mabilis na nagbigay ng mental health and psychosocial support (MHPSS) sa mga apektadong komunidad, at dinagdagan ng Doctors Without Borders ng teknikal na payo at suporta sa Borbon at Daanbantayan. Sa Medellin, ang Doctors Without Borders ay nagsagawa rin ng isang psychosocial support session para sa mga kababaihang nakapiit sa kulungan ng distrito. Ang pagsuporta ng Doctors Without Borders sa kalusugang pangkaisipan ay umabot sa kabuuang bilang na 359 na tao.

Tinatapos ng Doctors Without Borders ang interbensyon nito kasabay ng unti-unting pagbangon ng mga apektadong komunidad. “Hindi naman maipagkakaila na may mga pangangailangan pang dapat tugunan,” sabi ni Hagiwara. “Dapat ay lagi kaming nakikipag-ugnayan sa komunidad dahil ang mga pangangailangan nila ang aming tinutugunan. Pumunta kami rito upang suportahan sila, ngunit ang totoo niyan, sa emergency na ito, sila ang sumuporta sa amin.”