กาซา: ผู้เชี่ยวชาญด้านการทำแผนที่ช่วยดูแลความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่อย่างไร

บทบาทสำคัญของแผนที่

ผมมักพูดเสมอว่า ‘แผนที่หนึ่งแผ่นสามารถบอกเล่าเรื่องราวได้เป็นพันคำ’ รายงานและเอกสารสรุปสถานการณ์มีประโยชน์ แต่หากยาวหรือซับซ้อนเกินไป ผู้คนมักจะไม่อ่าน แต่ถ้าข้อมูลอยู่ในรูปแบบภาพและสามารถเข้าถึงได้แม้ไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ต เจ้าหน้าที่จะเข้าใจสถานการณ์ได้รวดเร็วและง่ายดาย 

บทบาทการทำงานของผมแตกต่างกันตามพื้นที่ปฏิบัติงาน ตัวอย่างเช่น ตอนที่ผมสนับสนุนโครงการรณรงค์ฉีดวัคซีนขององค์การฯ ในประเทศมาลาวี (Malawi) เป้าหมายคือการระบุว่าความต้องการฉีดวัคซีนอยู่ที่ใด ข้อมูลส่วนใหญ่ของพื้นที่ห่างไกลขนาดกว่า 3,500 ตารางกิโลเมตรยังไม่เคยถูกบันทึกลงในแผนที่ดิจิทัล เราจึงต้องสำรวจโรงเรียนต่างๆ ประเมินช่องว่างการเข้าถึงวัคซีน และวิเคราะห์ว่าการเดินทางทางถนนไปยังพื้นที่เหล่านั้นมีความยากลำบากเพียงใด 

ในกาซา องค์การฯ ส่งต่อบริการด้านน้ำสะอาดและสุขาภิบาลจำนวนมากแก่ประชาชน ดังนั้นการประเมินความต้องการยังคงมีความสำคัญ แต่ประมาณร้อยละ 80 ของงานที่ผมทำเกี่ยวข้องกับการพยายามดูแลความปลอดภัยของผู้คน

สถานการณ์ในกาซาแตกต่างจากในมาลาวี กาซาเป็นพื้นที่ที่มีการทำข้อมูลแผนที่ไว้ทั้งหมดแล้ว แต่เมื่อ ‘เส้นสีเหลือง’ (Yellow line) มีการเปลี่ยนตำแหน่งอยู่ตลอดเวลา ทุกอย่างก็ซับซ้อนขึ้น

เส้นแบ่งเขตแดนสีเหลือง 

นับตั้งแต่มีข้อตกลงหยุดยิง พื้นที่ฉนวนกาซาถูกแบ่งออกโดยพฤตินัย “เส้นสีเหลือง” (Yellow Line) ที่อันตราย ขยายตัวอยู่ตลอด และมีความคลุมเครือ เส้นเขตดังกล่าวอยู่ภายใต้การควบคุมของกองทัพอิสราเอล (Israeli military) 

พื้นที่ด้านหนึ่งของเส้นดังกล่าวอยู่ภายใต้การควบคุมของกองทัพอิสราเอล ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 58 ของพื้นที่ทั้งหมดของฉนวนกาซา ส่งผลให้ประชากรทั้งหมดของกาซาต้องอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่เหลือเพียงร้อยละ 42 ของพื้นที่เท่านั้น เส้นดังกล่าวไม่ได้มีการทำเครื่องหมายที่ชัดเจนสำหรับชาวปาเลสไตน์ (Palestinian) และยังขยับไปทางตะวันตกอย่างต่อเนื่อง

เจ้าหน้าที่องค์การฯ รับผู้ป่วยหลายรายที่มีบาดแผลจากความรุนแรงซึ่งเกี่ยวข้องกับ “เส้นสีเหลือง” นี้ ชาวปาเลสไตน์ถูกกองกำลังอิสราเอลยิงเป็นประจำขณะออกไปตักน้ำ เก็บฟืน หรือเมื่ออยู่ใกล้บ้านของตนเองที่อยู่ใกล้แนวเส้นดังกล่าว 

ในความเป็นจริง เส้นที่กล่าวถึงมีอยู่สามเส้น เส้นแรกคือเส้นที่ทางการอิสเราเอลเผยแพร่อย่างเป็นทางการผ่านช่องทางออนไลน์

เส้นที่สองคือเส้นที่ถูกทำเครื่องหมายไว้จริงด้วยแท่งสีเหลืองซึ่งถูกทิ้งลงมาทางอากาศ แนวเส้นนี้ไม่ตรงกับแนวเขตที่ทางการอิสราเอลประกาศไว้อย่างเป็นทางการทั้งหมด เราเชื่อว่าเส้นนี้คือแนวเขตที่มีการบังคับใช้จริง ซึ่งสามารถตรวจสอบได้จากภาพถ่ายดาวเทียม และในบางกรณีเจ้าหน้าที่ภาคสนามของเราก็สามารถช่วยยืนยันข้อมูลดังกล่าวได้

เส้นที่สามคือ ‘เส้นสีส้ม’ ซึ่งอยู่ก่อนถึงเส้นสีเหลืองเล็กน้อย การข้ามเส้นนี้จำเป็นต้องมีการประสานงานกับฝ่ายอิสราเอลล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยง โดยต้องแจ้งเส้นทางและเวลาการเดินทางล่วงหน้า และยานพาหนะทุกคันจะถูกติดตามการเคลื่อนไหว

สถานพยาบาลแห่งหนึ่งของเราอยู่ห่างจากเส้นสีส้มเพียงหนึ่งกิโลเมตร ซึ่งใกล้เกินไป จึงต้องย้ายให้ห่างออกไปอีก 700 เมตร เนื่องจากพื้นที่ดังกล่าวมีความอันตรายมากเกินไป

อย่างไรก็ตาม เส้นเขตเหล่านี้ให้ข้อมูลได้เพียงระดับหนึ่ง เพราะอิสราเอลยังคงทิ้งระเบิดในพื้นที่ที่ถูกเรียกว่า ‘เขตปลอดภัย’ อยู่เช่นกัน

ความสำคัญของข้อมูลจากคนในพื้นที่

ผมตระหนักดีว่าในการทำงาน ผมไม่เคยเดินทางไปยังพื้นที่ที่กำลังทำแผนที่จริงๆ เลย ผมรู้จักกาซาจากภาพมุมสูง แต่หากต้องการเข้าใจบริบทและสภาพพื้นที่อย่างแท้จริง ผมจำเป็นต้องทำงานอย่างใกล้ชิดกับเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นของเรา ผมไม่สามารถทำงานนี้ได้หากไม่มีพวกเขา 

ในช่วงแรก เราต้องจัดทำแผนที่ถนนทุกสาย ทางแยกทุกแห่ง และชื่อถนนทั้งหมด พร้อมทั้งตรวจสอบให้ตรงกับชื่อที่ชาวปาเลสไตน์ใช้เรียกจริง เมื่อเกิดการโจมตีทางอากาศ เจ้าหน้าที่ด้านความปลอดภัยของเราอาจอ้างอิงสถานที่ตามชื่อที่ใช้กันในท้องถิ่น เช่น มีทางแยกแห่งหนึ่งที่เรียกว่า ‘ฟิชเฟรช’ (Fish Fresh) แต่บางคนอาจไม่รู้ว่าหมายถึงจุดใด ปัจจุบันชื่อดังกล่าวถูกระบุไว้บนแผนที่ขนาดใหญ่ที่ทุกคนสามารถดูได้ซึ่งมีประโยชน์อย่างมาก

บางครั้งผมคิดว่าแผนที่เหล่านี้อาจมีประโยชน์เฉพาะกับเจ้าหน้าที่นานาชาติขององค์การฯ เท่านั้น แต่เมื่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นนำไปใช้และผมได้รับเสียงตอบรับที่ดีจากพวกเขา ผมรู้สึกดีใจมาก

ผมไม่เคยบอกใครว่า ‘ทำไม่ได้’ เพราะผมเชื่อว่าจะมีวิธีใดวิธีหนึ่งอยู่เสมอ ผมอาจเป็นเพียงฟันเฟืองเล็กๆ ในกลไกขนาดใหญ่ แต่สิ่งที่ทีมงานของเรากำลังทำอยู่ในกาซานั้นน่าประทับใจอย่างยิ่ง ปัจจุบันองค์การฯ สนับสนุนเตียงผู้ป่วย 1 เตียงในทุกๆ 5 เตียงในกาซา และเมื่อผมนึกถึงงานที่เจ้าหน้าที่ภาคสนามกำลังทำอยู่ ทำให้ผมรู้สึกว่างานของผมมีความหมายอย่างแท้จริง”